Illustrasjon: Gerhard Munthe. Foto: Lars Asle Vold/De Heibergske samlinger - Sogn Folkemuseum

Illustrasjon: Gerhard Munthe. Foto: Lars Asle Vold/De Heibergske samlinger – Sogn Folkemuseum

– godhjarta presteenkje med fiskebåt og notbruk

Sara Cold (1714-1800) vart fødd på Romedal i Hedmark, og vart etter kvart prestefrue i Selje. Ho vart tidleg enkje. Trass vanskelege økonomiske kår, klarte ho å kosta utdanning på alle dei fire sønene sine.

Prostedotter og prestefrue
Sara var dotter av prost Isaac Cold. Cold-ætta hadde både rikdom og makt i Noreg. Sara vart trulova med Peder Harboe Frimann frå Selje medan han var kapellan på Nannestad. Dei gifta seg i 1745 og flytta til prestegarden i Selje. Mor til Peder, Anna Harboe Frimann, budde i lag med dei på prestegarden. Anna hadde ord på seg for å vere grisk og hard mot huslyden.

Klok kone
Sara vart kjend for å vere raus og godhjarta, og for å vere lækjarkunnig. Mange sjuke og fattige søkte råd hjå henne, og ho hjelpte dei etter beste evne med mat og medisinar. Sara hadde også fått god opplæring i vev, saum og måling heime, og dette var noko ho gjerne lærde andre unge kvinner i soknet. H.I. Birch gjer ho til eit berømt fruentimmer for desse eigenskapane, men også fordi ho klarte å kosta utdanning på alle sønene sine. Dette var nok mogeleg fordi dei fire fekk gå i skule med huslæraren til den nye soknepresten, Peter Angell. Sara vart enkje allereie i 1759, og hadde fire søner under 14 år å forsørgja. Birch skriv at ho sat trongt i det og måtte slita frå morgon til kveld, men ho gjorde kloke val og førde lønsamt hushald. Medan gode menn berre sende ein son til akademiet, sende ho alle fire.

Økonomisk sans
Økonomisk samanlikna Birch truleg Sara med andre kvinner frå same klasselag og ikkje med andre enkjer i Selje på den tida. Som preste-enkje fekk Sara ei årleg gasje. Til liks med svigermora heldt ho ein fiskebåt med mannskap og eige notbruk attåt, og ho fekk inntekter frå både torske- og sildefiske. Det ryktast at det var godt torskefiske i Skårfjorden desse åra. Ho delte hushald med den velståande svigermora i 24 år. Det blir sagt at svigermora skal ha vorte meir raus i alderdommen. Dessutan støtta familien opp om Sara og sønene.

Dikterinde
Sonen Claus Frimann ga Sara tittelen «Dikterinde» då han averterte dødsfallet i Bergens Adresse-Contoirs Efterretninger 21. februar 1800. Ho hadde sans for poesi og skreiv sjølv dikt. Det er berre to små vers att av det Sara dikta. Ho inspirerte gjerne sønene Claus og Peter som begge skreiv dikt og songar.

Creative Commons-lisens
Denne teksten er lisensiert under ein Creative Commons Navngivelse-DelPåSammeVilkår 3.0 Norge lisens.