Malene Sandved med sine born. Foto: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

Foto: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane. Creative Commons-lisens.

– den fyrste styraren ved husmorskulen i Stryn

Malene Sandved var ei føregangskvinne for eit godt og sunt kosthald. Ho heldt mange frukt- og grønsakskurs omkring i «amtet» og skreiv ei kokebok som har vore viktig for mange husmødrer i fylket vårt.

Prestefrue og mor til 10
Malene (1867-1948) var fødd på Jæren. Ho gifte seg med sokneprest Samuel Pedersen Sandved og saman flytta dei til Årdal. I 1908 døydde presten brått, og fru Sandved sat åleine att med ein stor barneflokk. I fleire år hadde ho allereie halde kurs i «frugt og grønsakers anvendelse» i regi av Landbrukslaget. Dette la grunnlaget for yrkeskarrieren hennar som styrar ved husmorskulen i Stryn.

Utdanning for kvinner
Sogn og Fjordane fylke (Nordre Bergenhus Amt som det heitte den gong) var svært tidleg ute med utdanning for kvinner. Alt i 1877 var det ein «amtskole for jenter» i Holmedal. Etter kvart kom det krav om å utvide dette utdanningstilbodet for jenter. På den tida då jordbruk var hovudnæringa var husmora sine arbeidsoppgåver på ein gard svært omfattande og krevjande. Alt stell av mat, hus, fjøs og klede, samt av born og gamle, var hennar ansvar. For å bli ei dugande husmor måtte det utdanning til. På årsmøtet til Nordre Bergenhus Landbrukslag i 1911 heldt Malene Sandved eit foredrag om «Hvad der kan gjøres for unge kvinders utdannelse til dyktige husmødrer».

Ei «velskikka styrarinde»
Husmorskulen i Stryn kom i gang i 1913 med Malene Sandved som fyrste styrar. Ho var allereie «kjendt som en særdeles dygtig husmor med betydelig anseelse inden amtet», og vart vurdert som ei «velskikka styrarinde». Den eldste dottera hennar, Serina Sandved, vart tilsett som lærarinne. Undervisninga gjekk over 5 månader og skulle gjere dei unge jentene til dyktige husmødrer. Av elevane var fru Sandved omtykt og respektert, og dei vart glad i henne. På si side tykte styrarinna også om elevane. I årsmeldinga skreiv ho: «Elevenes opførsel og forhold var under hele kurset det allerbedste.»

Frukt og grønsakskurs
Malene Sandved var styrarinne i fleire år, og kvar haust hadde ho kurs i frukt og grønsaker rundt omkring i amtet. Etter kvart gjekk ho over i fast stilling som vandrelærarinne for Landbrukslaget. Dette gjorde ho heilt til ho fylte 60, og fylkestinget strauk løyvinga for desse kursa. Då hadde ho etterlete seg mange gode minne frå sitt arbeid i fylket.

Creative Commons-lisens Teksten er lisensiert med ein Creative Commons Navngivelse-DelPåSammeVilkår 3.0 Norge lisens.