Oversyn over kvinnelege spelemenn

Oversyn over kvinnelege spelemenn

  • Blinde-Siri
  • Brit Aurstad (f. Otredal/Otterdal i Hornindal i 1775)
  • Brita Eldegard Nesje (1909 – 1977) frå Årdal i Sogn
  • Ingeborg Eriksdotter Heggen (f. Ofredal i 1772)
  • Ingeborg Andersdotter Raftevold (f. Kirkhorn i 1790)
  • Johanna Eldegard frå Årdal i Sogn
  • Johanne Frislid (1786 – 1883)
  • Kari Rørhus (f. Otredal i 1777)
  • Kristense Mardal Fitje/Kristense Fitje Mardal (1824 – 1916)
  • Kristi på Stia
  • Lise Jyvall (1791 – 1873) frå Maurset i Hornindal
  • Lukris Kjøs
  • Margrete Maurset (1798 – 1888)
  • Margrete Rasmusdotter Mårstøyl (f. Rossetvik i 1776)
  • Marte Olsdotter Støverstein («Bø-Mari») (1797 – 1885) frå indre Hornindal
  • Olina Nygård
  • Samuline Seljeset (1804 – 1872)
  • Sofie Solheim (1766 – 1819)
  • Spelar-Birte (Berte Spjelkevik, f. om lag 1800)
  • Spelar-Synneve (Synneve Seljeset, f. Synneve Rasmusdotter Offerdal, f. 1791, d. 1861) frå Hornindal
  • Søgni Kvien

Galleri

Gamlehuset i Varlia 1935.

Gamlehuset i Varlia 1935. Biletet er teke ovanfor huset med havet og øyane i bakgrunnen. Huset vart fråflytta i 1978 og det vart bygd nytt hus i 1989. Foto: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

Murane frå det gamle kvernhuset i Varlia. Foto: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

Murane frå det gamle kvernhuset i Varlia. Foto: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

Kyrkjebok som dokumenterer Rangele sin død i 1707.

Kyrkjebok som dokumenterer Rangele sin død i 1707.

Kvinners rettslege stilling på 1600-talet

Kvinners rettslege stilling på 1600-talet

I det mannsdominerte samfunnet på 1600-talet var ikkje kvinner heilt avskorne frå å ha rettsleg mynde. Som hushaldsoverhovud hadde enkjer høve til å møte på tinget, og dei hadde elles plikt til å yte skatt og andre tenester til staten på lik line med menn.  Gifte kvinner var meir underordna mannen, og vart formelt sett ikkje myndige før i 1888. Men lov og praksis skilte ofte lag. Undersøkingar har vist at gifte kvinner ofte inngjekk avtalar, stifta gjeld og slutta rettslege avtalar.

Skulegang og yrkesbakgrunn i borgarlege krinsar

Skulegang og yrkesbakgrunn i borgarlege krinsar

Far til Nikka vart ein halden mann og gjennom kone nummer to kom han inn i kondisjonerte krinsar. 11 år gamal vart unge Nikka send til Fru Lindemanns privatskule, seinare kalla Meyers privatskule, i Davik i Nordfjord. Etter avslutta skulegang arbeidde ho nokre år som guvernante i Florø og Grimstad. I 1856 reiste Nikka til hovudstaden for å opphalde seg på eit “pigeinstitutt”, kanskje ved Eugenias Stiftelsen der hennar gamle lærarinne fru Lindemann var styrar.

Under opphaldet i hovudstaden gjekk ho i pianolære hos Halfdan Kjerulf og studerte språk.  I 1862 kom ho attende til Dale. Nokre få år seinare sette ho på ny kursen mot Christania for meir utdanning. No tok ho lærarinneseminaret ved Nissens Høyere Pikeskole.  Tilbake i Dale starta ho opp pensjonatskulen ho skulle bli kjend for, saman med enkefru Laura de Ferry Nitter.

Den skrivande Nikka

Den skrivande Nikka

Jeg har kun gjenfortalt, hvad gamle Koner har fortalt mig, sa Nikka.  Ho såg ikkje på seg sjølv som forfattar og mykje skreiv ho anonymt.

Nokre av verka hennar:

  • En Husmandsfamilie, i Folkevennen 1865
  • Fra Søndfjord, ibid. 1866
  • At frie ved Omtalsmand, At Piger fri, Et lykkeligt Par, En huslig Scene og En nidkjær Kone, i E. Sundt: Om Sædeligheds-Tilstanden i Norge. 3. Beretning, 1866
  • Æventyr fraa Sunnfjord, i Dølen nr. 39/1868
  • Segner fraa Sunnfjord, fortalde av gamle Synnve, ibid. nr. 43, 45 og 49–50/1868 og nr. 1 og 4–7/1869
  • Anna, Borgny og Kari, i Svein Urædd nr. 34, 37 og 38/1870
  • “En Siptesoknat i Søndfjord”, i Norsk folkekultur 1925
  • Berthel Vonens Livserindringer, ibid., 1933
  • “Askepot” o.a., i R. Berge: Norsk Sogukunst, 1976

Bibliografi

Vonen, Nikka. (1865). En Husmandsfamilie. Folkevennen. 13, 369-389.

Vonen, Nikka. (1866). Fra Søndfjord. Folkevennen. 14. 57-63.

Vonen, N. (1866). At frie ved Omtalsmand, At Piger fri, Et lykkeligt Par, En huslig Scene, En nidkjær Kone. I Eilert Sundt (Red.), Om Sædeligheds-Tilstanden i Norge. 3. Beretning (s. 69-78). Kristiania : J. Chr. Abelsted forlag.

Vonen, Nikka. (1868). Æventyr fraa Sundfjord. Dølen. 1 (39).

Vonen, Nikka. (1868). Segner fraa Sunnfjord : fortald av gamle Synnve. Dølen. 1 (43, 45, 49-50).

Vonen, Nikka. (1869). Segner fraa Sunnfjord : fortald av gamle Synnve. Dølen. 1 (1, 4-7).

Vonen, Nikka. (1870). Anna, Borgny, Kari. Svein Urædd. 3 (34, 37 og 38).

Vonen, Nikka. (1925). En Siptesoknat i Søndfjord. Norsk folkekultur : Folkeminne-Tidsskrift. 11 (3,4). 94-97.

Vonen, Nikka. (1933). Berthel Vonens Livserindringer. Norsk folkekultur : Folkeminne-Tidsskrift. 19. 88-100.

Vonen, Nikka. (1934). Folkelege optegnelser fra Søndfjord. Norsk folkekultur : Folkeminne-Tidsskrift. 20 (1). 19-25.

Vonen, N. (1976). Anne i Viken, Høiberggubben, Askepot, Brudgommen som ledte efter Bruden sin, Gutten som gjorde Tinøine. Rikard Berge (Red.), Norsk Sogukunst (s. 29-40). – Oslo : Noregs Boklag.

Vonen, Nikka. (1977). Gåter frå Sunnfjord. Førde : Pedagogisk tenestekontor.

Vonen, Nikka. (1979). Bilete frå folkelivet i Sunnfjord. Førde.

Vonen, N. (1980). Borgny: (eit billæte fraa Sunnfjord), I Inger Lise Breivik, Kari Bråtveit, Anne-Marie Midtbø, Aslaug Nyrnes, Idar Stegane og Helga Thorsen (Red.), Kvinner i nynorsk prosa (s. 28-30). Oslo : Samlaget.

Vonen, Nikka. (1982). Barndomen og ungdomstida hans far. Førde : Pedagogisk tenestekontor.

Vonen, Nikka. (1982). Ein husmannsfamilie. Førde : Pedagogisk tenestekontor.

Vonen, Nikka. (1998). Høgberggubben. Fjaler. 1. 21-22.

Vonen, Nikka. (1999). Frå Jølster. Jølst. 16. 14.

Vonen, Nikka. (1999). Rasmus Kviteberg. Jølst. (s.15).

Vonen, Nikka. (2009). Familiefestar i begynnelsen av det 19.århundre. Fjaler. 12. 64-69.

Vonen, Nikka. (2009). Tunvoren i Flekke. Fjaler. 12. 20-22.

Universitetet i Oslo. Eventyr og sagn : digital samling av eventyr og sagn.

 

Nissens Høyere Pikeskole

Nissens Høyere Pikeskole

Skulen var grunnlagt av skulereformatoren Hartvig Nissen i 1849, som meinte at kvinner stort sett trong same utdanning som menn. Skulen var den fyrste høgare skulen for jenter i Noreg. Her kunne elevane ta middelskuleeksamen og seinare artium. Denne skulen var berre open for jenter frå overklassen. Frå 1860 tilbaud skulen lærarinneutdanning ved Nissen Lærerinneskole,  der Nikka gjekk.

Galleri

Nynorsk Mediesenter, foto Arne Nybø

Nynorsk Mediesenter, foto Arne Nybø

Magni Øvrebotten, opning av nynorsk mediesenter 2004. Foto Arne Nybø

Opning av nynorsk mediesenter 2004. Foto Arne Nybø

Lydfil

Høyr teksten om:

Anne Karin Hamre

Åshild Kjelsnes

Jenny Følling

Lydfil

Høyr teksten om:

Edith Refvik

Lydfil

Høyr teksten om:

Erna Osland